Wat is nou goede seks?

wat is nou goede seks?
Please Add Photos
to your Gallery

Wat is nou goede seks?

 

De toekomst van de seksindustrie is aan vrouwen, stelt onderzoeker Linda Duits. Speciaal voor Oh boog zij zich over de prangende vraag: als feministen porno maken, is het dan ook automatisch feministische porno? En, ook niet onbelangrijk: zijn die beelden per definitie opwindender voor vrouwen?

 

Halverwege de Amsterdamse Warmoesstraat zit een groezelig, onuitnodigend winkeltje met een kleine deur. In de etalage ligt een grote dildo met ribbels, zo eentje die echt lijkt op een penis. Binnen hangt het vol met seksblaadjes, voor alle voorkeuren wat, en je kunt er nog porno-dvd’s kopen. Het voelt bijna nostalgisch aan; de seksshop zou zo het Openluchtmuseum in kunnen. Recht er tegenover zit een vibratorwinkel. Die straalt alleen maar cleanheid uit: grote schone ramen, een ruime entree, heldere belichting. De aangeboden apparaten zijn allemaal hightech, in felle kleurtjes en strakke vormen. De verkopers hebben verstand van zaken en kunnen goed advies uitbrengen. Het zou net zo goed een gadgetstore kunnen zijn. Smoezelige versus steriele seksualiteit, oud versus nieuw. De ene lijkt voor viespeuken, de andere voor de toekomst.

De toekomst van de seksindustrie is aan vrouwen. Die sector heeft het niet makkelijk. Op sites als YouPorn en XHamster kom je aan je trekken zonder je portemonnee te hoeven trekken. Naast gratis aanbod is ook piraterij een groot probleem voor mensen die geld verdienen met de fantasieën van anderen. De adult entertainment industry wil groeien en zoekt naar nieuwe groeimarkten. Volgens de Amerikaanse seksonderzoeker Lynn Comella wordt er daarom naar vrouwen gekeken. Zij zouden de nieuwe power consumers zijn. Vrouwenporno is hot.

 

Porn is the theory, rape is the practice

Lange tijd was de algemeen heersende gedachte dat vrouwen niet van porno hielden. Vrouwen zouden meer context nodig hebben en minder visueel ingesteld zijn dan mannen. Bovendien was porno voor veel vrouwen het kwaad. In de Tweede Golf verzetten feministen zich tegen expliciete verbeeldingen van seks. Andrea Dworkin publiceerde in 1976 het klassieke antipornoboek Pornography: Men Possessing Women. De hoofdlijn: pornografie is de viering van verkrachting en vrouwenmishandeling. Later werd dat samengevat in de slogan ‘Pornography is the theory, rape is the practice’: porno zou mannen leren dat dwang tegen vrouwen acceptabel is.

De strijd tegen porno werd een belangrijk thema van de vrouwenbeweging. Huiselijk geweld was voor het eerst in de geschiedenis op de politieke agenda gezet. Er kwam aandacht voor verkrachting binnen het huwelijk en andere vormen van seksueel geweld tegen vrouwen. Radicaalfeministen slaagden erin om die aansprekende thema’s te verbinden met dat wat zij zo verafschuwden. Porno was voor hen synoniem aan uitbuiting, een uitwas van het patriarchale systeem. Ze gingen allianties aan met onwaarschijnlijke partners. Zij aan zij met christelijke organisaties en politiek conservatieven kreeg seks in zijn algeheel een smerige smaak.

Die samenwerking was voor andere feministen alarmerend. Was zo’n moralistisch en repressief vertoog wel in het voordeel van vrouwen? Was seks werkelijk een gevaar? Hoe zat het met plezier? In 1982 werd er een tegenconferentie georganiseerd. Zogeheten pro-seks feministen zetten zich af tegen de antiporno-feministen. De Barnard Conference on Sexuality in New York wilde seksualiteit vanuit een ander feministisch perspectief bezien. Dat ging niet zonder slag of stoot. De antiporno-feministen demonstreerden buiten met borden en leuzen. De sprekers van de conferentie kregen jij-bakken toegesnauwd: iemand die van SM houdt kon in de ogen van de anti’s geen goede wetenschapper zijn.

De confrontatie op straat tussen de pro-seksfeministen en de antiporno-feministen luidde het begin in van de Sex Wars, een conflict binnen het feminisme dat vandaag de dag nog voortduurt. De ene partij ziet mannen als beesten en vrouwen als zachtmoedige slachtoffers; de andere kant verzet zich tegen zulk stereotiep denken en komt op voor erotische diversiteit en seksuele rechten. Ondertussen groeit de porno-industrie gewoon door. In de jaren tachtig zorgde de komst van de videorecorder voor een revolutie in de sector. Nu kon je eindelijk thuis masturberen. We kregen kabeltelevisie en een decennium later internet. Er kwamen steeds minder privacydrempels om porno te kijken.

 

Feministische porno

Het is moeilijk om vast te stellen wanneer vrouwenporno precies opkwam. Er liggen wortels bij lesbische pro-seks feministen, die hun eigen verlangens en fetisjen wilden verbeelden. Sommige auteurs wijzen op Madonna, die midden jaren negentig met de albums Erotica en Bedtime Stories en The Girly Show tour een krachtige, autonome vrouwelijke seksualiteit neerzette. Daarnaast bereikte de emancipatie ook de porno-industrie. Actrices kregen steeds meer macht en zeggenschap. Sommigen gingen porno maken die minder inspeelde op de mannelijke kijkersblik.

In 1984 richtte voormalig pornoster en zelfbenoemd feminist Candida Royalle het productiebedrijf Femme Productions op, waarmee ze films maakte die stelletjes samen konden kijken, soms als onderdeel van relatietherapie. Verpleegster én pornoactrice Nina Hartley begon in hetzelfde jaar met expliciete voorlichtingsfilms voor volwassenen. Jenna Jameson is misschien geen feminist, maar kapitaliseerde in de jaren negentig op deze voorlopers door samen met productiebedrijf Vivid films voor koppels te maken. In het nieuwe millennium zijn feministische pornomakers geen unicum meer. Spanje heeft Erika Lust, Zweden Mia Engberg en wij hebben Jennifer Lyon Bell, een Amerikaanse die aan Harvard psychologie studeerde en in Amsterdam filmwetenschap, en die nu hier films maakt waarbij vrouwen – zo zegt haar website – ’zich veilig voelen om opgewonden te raken’.

Maar als feministen porno maken, is het dan ook automatisch feministische porno? En is dat dan hetzelfde als vrouwenporno? De eerder genoemde wetenschapper Lynn Comella vroeg het pornoproducent Courtney Trouble. Zij zit al vijftien jaar in het vak. Ze begon bij een sekslijn en runt nu de betaalsite indiepornrevolution.com. Daar is alternatieve porno te zien: met gehandicapte, dikke, sportieve, transgender, magere en allerlei andere soorten mensen. Queer porn noemt Trouble het zelf.

Trouble ziet feministische porno niet als een genre maar als een beweging: het gaat om het voeren van gesprekken over het recht op toegang tot pornografie, het recht het te maken en het recht ervan te genieten. Ze wil graag ‘deeper conversations about women’s relationship to pornography, including how we watch it and why’. Dat klinkt mooi voor een wetenschappelijk boek (waar dit citaat dan ook uit komt), maar het brengt ons niet veel verder. Het is zinvol om porno op te splitsen in drie fases: de productiecontext, de tekst zelf (en beeld geldt daarbij ook als tekst) en receptiepraktijken, dus wat en waarom er gekeken wordt.

 

Gemaakt door vrouwen

Vraag eens aan een collega of hij/zij drie pornosterren kan noemen. Tenzij hij/zij graag geilt op mannen die het met mannen doen, zullen dat vooral vrouwen zijn. In de vroege jaren van pornofilms bevonden zij zich voor de camera. Maar de laatste tijd zijn zij dus steeds vaker achter de camera te vinden. Met sterrenstatus komt immers ook macht. Dat is al een mooi teken van emancipatie, maar om je als feministisch te kwalificeren is meer nodig.

Feministische pornografen, zoals bovengenoemde vrouwen, hechten veel waarde aan een rechtvaardige productiecontext. Het gaat dan bijvoorbeeld om een set die vrij is van seksisme. Iedereen moet zich er lekker voelen en de vergoeding moet in orde zijn. Dit is ook de insteek van ethische porno. Net als bij ethische kleding draait het om goede omstandigheden waaronder het product tot stand is gekomen. Ethische porno en feministische porno gaan vaak samen. Het is daarbij geen vereiste dat het door vrouwen gemaakt wordt. Ook mannen kunnen feministisch zijn. Bovendien zijn natuurlijk niet alle vrouwen begaan met de vrouwenzaak.

 

Gemaakt over vrouwen

Antiporno-feministen stellen dat wat je in porno ziet, vrouwonterend is. Films zouden bovendien alleen gemaakt zijn voor de heteroseksuele, mannelijke kijker. Misschien is het dan zo dat feministische porno iets anders toont? Sinds 2006 bestaan de Feminist Porn Awards, een jaarlijks gala voor feministische pornomakers. Om te mogen meedoen, moet een film oprecht plezier, handelingsbekwaamheid en verlangen van alle acteurs maar vooral van vrouwen tonen.

Hoewel we in standaardporno hoofdzakelijk veel van vrouwenlichamen zien (die losgaan op penissen of op andere vrouwenlichamen), en we veel vrouwengekreun horen, staat hun plezier niet per se voorop. Bij het hoogtepunt verschuift de camera zijn blik namelijk naar het mannelijk orgasme. Dat orgasme is dan ook veel makkelijker in beeld te brengen dan aan de kijker ‘bewijzen’ dat een vrouw klaarkomt.

Porno die zichzelf feministisch noemt, claimt echte orgasmes in beeld te brengen. Maar hoe weet je nu zeker of een actrice het naar de zin heeft? Hier is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Uit een kleine studie bleek evenwel dat kijkers het vrouwelijk orgasme uit een feministische pornofilm als meer authentiek beoordeelden dan dat uit een mainstreamfilm. Er was geen doorslaggevend bewijs. Bovendien ging het om een onderzoekssetting waarin de respondenten samen zaten te beredeneren of het echt was. Dat is doorgaans niet hoe mensen porno kijken.

De Canadese filosoof Terrie Schaurer maakte een inhoudsanalyse van vrouwenporno, dat wil zeggen: van sites die specifiek daarmee adverteren. Dat kan zowel softcore als hardcore zijn. Op zulke sites zag ze veel brandweerhelmen, cowboyattributen, politie-uniformen en bouwmaterialen zoals verfbussen, ladders en – hoe kan het ook anders – drilboren. Traditionele mannelijkheid. Er is minder anale seks en dubbele penetratie, en er zijn minder cum-shots (waar je de man ziet ejaculeren). Het vrouwenlichaam is het meest prominent in beeld, net als in mainstreamporno dus.

 

Gemaakt voor vrouwen

Dat laatste onderzoek roept de vraag op of cowboyhoeden en politiepetten ook zijn wat vrouwen willen zien. Onlangs publiceerde de bekende mainstreamsite Pornhub een lijstje met populairste zoektermen uitgesplitst naar geslacht. Voor vrouwen staat Lesbian op 1 en Gay male op 2. Op nummer 3: Teen. De voorkeuren van mannen: Teen, MILF en Mature. Verrassend, maar niet geheel betrouwbaar. Het kan immers zo zijn dat vrouwen liever naar een site gaan die speciaal voor hen is bedoeld.

De Nederlandse betaalsite Dusk TV is zo’n zender met porno voor vrouwen. Porna noemen ze dat. Wat daaronder valt heeft Dusk gecrowdsourcet aan een panel. In deze pragmatische cirkelredenering is porna dan porno die vrouwen kiezen. De inzichten uit het panel deelt Dusk op de website. Hier keren het vrouwelijk genot en het vrouwelijk perspectief terug. Daarnaast gaat het om hoge kwaliteit (de juiste belichting en mooie decors), aantrekkelijke mensen en spanningsopbouw. Wat deze vrouwen niet willen zien: desinteresse en verveling van de acteurs, en scènes met een langdradige inleiding. Allemaal dingen die mannen waarschijnlijk ook niet geil vinden. Je zou hooguit kunnen zeggen dat de aanbeveling van geen lange nepnagels, grote siliconenborsten en te blond haar kenmerkend zijn – maar goed, hoogblonde vrouwen uitsluiten is nu ook weer niet feministisch.

Uit een groot wetenschappelijk onderzoek naar redenen om porno te kijken komt een opmerkelijk verschil. Mannen kijken porno om opwinding te botvieren, vrouwen eerder om geil te worden. Mannen kijken vaker porno omdat ze zich vervelen, vrouwen meer om met hun lichaam en/of hun partner bezig te zijn. Let op: het gaat hier om gemiddelden. En daar zit het probleem. Gemiddeld gezien kijken heterovrouwen misschien wel naar andere porno dan heteromannen en om andere redenen, maar het is lastig daar een patroon in te ontdekken. We blijven steken bij verschillen in gemiddeldes tussen mannen en vrouwen, zonder te kijken naar de verschillen tussen vrouwen. Feminisme heeft hier niets mee van doen. Je zou hooguit kunnen stellen dat wanneer vrouwen ervoor uitkomen dat ze naar porno kijken dit in zichzelf een emancipatoire daad is. Zij doorbreken zo stereotypen over vrouwen door te laten zien dat ze niet bang zijn voor hun seksualiteit.

 

Geile seks

De relatie tussen feminisme en porno is complex. In plaats van porno op voorhand af te wijzen, moet een feministische analyse ontleden hoe gender en macht elkaar kruisen. Dat gaat om industrie, tekst en kijkpraktijk. ‘Feministisch’ als label blijkt eigenlijk alleen goed te passen bij de productiepraktijk van porno. Seksisme en uitbuiting moeten uitgebannen worden – net als in alle andere sectoren.

Een pornofilm zou je feministisch kunnen noemen als de beelden vrouwelijke seksualiteit vieren. Met zo’n invulling is heel veel porno al feministisch. De uitzonderingen zijn dan scènes waarin vrouwen het zichtbaar niet naar hun zin hebben. Het is hierbij noemenswaardig dat de Britse overheid onlangs in een bizarre move heeft besloten om juist de verbeelding van vrouwelijk genot aan banden te leggen. Bepaalde handelingen mogen nu niet meer vertoond worden. Het gaat bijvoorbeeld om wurgseks en vormen van BDSM, maar ook om squirten – het spuitorgasme dat sommige vrouwen kunnen hebben.

Vrouwenporno blijkt aan de receptiekant vooral een marketinglabel te zijn. De industrie ziet vrouwen als een onaangeboorde doelgroep waar nog wel geld aan te verdienen is. Wat er dan specifiek vrouwelijk is aan zulke filmpjes, blijft vaag op zijn best en stereotiep op zijn slechtst. Feministen zetten zich vaak af tegen producten die komen in een versie voor mannen en een versie voor vrouwen. Zo zijn er aparte BIC-balpennen voor vrouwen, heeft Lego een speciale Lego Friends-lijn voor meisjes en zijn er zelfs speciale augurken voor hem en voor haar verkrijgbaar. Het is onwenselijk om bij porno wel zo’n tweedeling voor te staan. Mensen hebben verlangens, fantasieën en fetisjen. De diversiteit in pornoaanbod leert ons dat mannen geen eenduidige voorkeur hebben. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat dit voor vrouwen anders zou zijn.

Dat betekent niet dat we er niet vanuit feministische overwegingen over kunnen nadenken wat goede porno is. Daarvoor moeten we terug naar de Sex Wars, naar een van de bekendste denkers uit het pro-sekskamp. De Amerikaanse cultureel antropoloog Gayle Rubin was een van de organisatoren van de beruchte Barnard Conference. Zij hekelt hoe sommige mensen zichzelf als norm nemen als het om seks gaat. Omdat iemand zich niet voor kan stellen dat een ander het lekker vindt om geslagen te worden, om te masturberen op leren laarzen of om te kijken naar hoe er over iemand heen wordt geplast, wijst die persoon die seksuele voorkeuren af. Zulke mensen verwarren hun eigen smaak met een universeel systeem dat voor iedereen geldt.

We hebben nauwelijks meer een concept van de zonde. Waar de kerk eerst bepaalde wat goed en slecht voor ons was, heeft de psychologie die functie overgenomen. Goede seks is dan gezonde seks. Helaas wordt daarbij niet gekeken naar plezier, maar alleen naar schade. De oude moraliteiten van de kerk komen zo via de achterdeur weer naar binnen. Goede seks is voor psychologen gemiddelde seks, alles wat daarvan afwijkt krijgt een stigma.

Rubin oppert een andere ethiek. Zij zegt dat we seks moeten beoordelen op hoe sekspartners elkaar behandelen, op het niveau van wederzijdse aandacht, op de afwezigheid van dwang en vooral op de kwaliteit en kwantiteit van het plezier dat zij elkaar geven. Alle vormen van seks kunnen daar inpassen, of het nu BDSM met een groep is of vanilleseks in missionarispositie. Met deze overwegingen kunnen we wel wat. Feministische porno is porno die onder goede omstandigheden is gemaakt en die genot maximaal in beeld brengt. De verbeelde fantasieën moeten zeker niet steriel zijn, maar wel zonder schaamte voor maker en kijker. Supergeil.

 

 

 

 

Linda Duits is publicist gespecialiseerd in populaire cultuur. Als onderzoeker is zij verbonden aan de afdeling Genderstudies van de Universiteit Utrecht.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.